بزرگان ایرانی کجا خفته اند؟؟
نقش رستم کجاست؟
نقش رستم در شمال شهرستان مرودشت استان فارس و در 5کیلومتری تخت جمشید (پارسه) قرار دارد و یکی از مهمترین و زیباترین آثار باستانی به جا مانده از شهریاران هخامنشی ، عیلامی و ساسانی می باشد. یادمان هایی همچون آرامگاه داریوش بزرگ ،خشایارشا ، اردشیر یکم و داریوش دوم و نقش برجستههایی از وقایع مهم دوران ساسانیان از جمله تاجگذاری اردشیر بابکان و پیروزی شاپور اول بر امپراتوران روم، بنایی موسوم به کعبه زرتشت و نقش برجسته ویران شدهای از دوران عیلامیان در نقش رستم قرار دارد.
آرامگاه داریوش بزرگ
در بالاي ورودي آرامگاه داريوش اول دو سنگ نگاره از او بر جاي مانده است كه اطلاعات مهمي از كشور زمان هخامنشيان به ما مي گوید. در كنار آرامگاه داريوش آرامگاه پسر او خشيارشا قرار دارد.اردشير اول و داريوش دوم پسر و نوه خشيارشا نيز دو آرامگاه ديگر در اين محل ساخته اند. در هر يك از اين گور دخمه هاي هخامنشي از سه تا نه قبر قرار دارد كه خانواده شاهي در آنجا دفن مي شدند. بقيه شاهان اين سلسله قبور خود را در دامنه كوه رحمت در كنار تخت جمشيد كنده اند. نكته جالب توجه اينكه نقشه آرامگاه داريوش دقيقا برابر با نقشه كاخ تچر تخت جمشيد است كه محل زندگي داريوش و کاخ اختصاصی خانواده اش بوده ، از آنجا كه آنها عقيده داشتند كه پس از روز رستاخيز مردگان از خواب بر ميخيزند ،آرامگاه شاه را همانند كاخ محل زندگيش ساخته اند تا پس از رستاخيز احساس غربت نكند . بر اساس منابع تاريخي مي دانيم كه داريوش پدر و مادر خود را براي بازديد از آرامگاه فراخوانده است و طناب بالابري كه آندو را به درون مقبره ميبرده پاره شده و پس از سقوط جان باخته اند. آرامگاه داریوش بزرگ در بلندای ۲۶ متری از تراز زمین جای گرفتهاست و سنگنبشتهای در این مزار، تعلق گورگاه را به داریوش یکم ثابت میکند داریوش بزرگ در اکتبر ۴۸۶ پیش از میلاد درگذشت و در این آرامگاه که در دل کوهی سنگی تراشیده بود جای گرفت. وی در سال ۵۲۲ پیش از میلاد به تخت نشست و پس از ۳۶ سال پادشاهی و در سن ۶۴ سالگی، به مرگ طبیعی درگذشت.
آرامگاه خشایارشا
خشایارشا پسر داریوش بزرگ و بانو آتوسا دختر کوروش بزرگ "بنیانگذار شاهنشاهی ایران" بود. وی در حدود 520 ق .م تولد شد و در جوانی کارهای مملکت داری را از پدر آموخت و ورزیدگی یافت، و مدتی فرمانروای بابل شد. با آنکه پسر بزرگ داریوش نبود، به احترام خون کورش و نیز شخصیت والای خودش ولیعهد پدر شد. و در 486 ق.م جانشین او گشت. خشایارشا در اکتبر ۴۶۵ پیش از میلاد توسط یک خواجه به نام میترا یا اسپنت میترا و رئیس گارد سلطنتی به نام اردوان که با یکدیگر همدست شدهبودند، در خوابگاه خویش کشته شد. آرامگاه خشایارشا در فاصلهٔ ۱۰۰ متری شرق و شمالشرقی آرامگاه داریوش بزرگ و به شکل صلیب تراشیده شدهاست. در بخش بالایی صلیب، نماد فروهر و ماه نقش شده و در پایین آن، خشایارشا در حالی که دستش را به سوی فروهر و آتشدانی که روبهرویش قرار دارد دراز کرده، به تصویر کشیده شدهاست.
آرامگاه اردشیر یکم
شاهنشاهي اردشير يكم در 465 ق.م. با توطئهها و جنگهاي داخلي آغاز شد، و پس از اندك زد و خوردهائي با يونانيان و مصريان، آرامشي برقرار گشت كه به اردشير فرصت داد در دربار خود كامرانه و پر تجمل بسر برد او سومین پسر خشایارشا بود. در اواخر كارش جنگهاي پلوينزوس ميان يونانيان فرصت و فراغت بيشتري برايش پيش آورد. اردشير يكم توانست كاخهاي باشكوه در تختجمشيد و شوش برپا كند، و آنچه را كه پدرش ناتمام نهاده بود، بپايان برساند. آرامگاه اردشیر یکم در فاصلهٔ ۳۷ متری سمت چپ آرامگاه داریوش بزرگ و به شکل صلیبی به ارتفاع ۲۲ متر، تراشیده شدهاست.ویژگیها و نمای عمومی آرامگاه، همچون آرامگاه داریوش و خشایارشا است ولی درون آرامگاه به تقلید از آرامگاه داریوش کنده شده و سه اتاقک دارد، اما تفاوتهای عمدهای آشکار است.
آرامگاه داریوش دوم
غربيترين آرامگاه نقشرستم كه حدود 33 متري سمت جنوب غربي آرامگاه اردشير يكم و روبروی کعبه زرتشت كنده شده، منتسب است به داريوش دوم كه پس از جنگهائي خاگي به جانشيني اردشير يكم رسيد و از 423 تا 404 فرمانروائي كرد. وي اصلاً پادشاهي آرامش جوي و راحتطلب و ضعيفالنفس بود، و بيشتر در بابل و شوش و در ميان درباريان و خواجگان بسر ميبرد، و سخت زير نفوذ زنش شاهبانو پروشاتي بود. دوره وي بخاطر اينكه سه سردار نامي ايران ( چيسه فرنه، فرنه بازو و كورش جوان) در كار سياست و سرنوشت يونان دخالت كردند، اهميت سياسي فراوان يافت، و بخاطر تبهكاري هائي كه بر اثر نفوذ يا فرمان مستقيم پروشاتي سرزد، شهرت نایابي پيدا كرد.
نقش برجسته پیروزی شاپور برامپراتوری روم
نقش برجسته پیروزی شاپور بر امپراتوران روم در ده متری شرق آرامگاه داریوش بزرگ قرار گرفته که در آن شاپور سوار بر اسپ است و تاج اردشير را بر سر دارد و گرديانوس زير پاي اسپش بخاك افتاده، و بزرگان ايراني پشت سر شاپور صف كشيدهاند، و فيليپ به درخواست صلح آمده، در پيشگاه شاپور زانو زده، و ديگر رومیان با نگرانی به شاه می نگرند. تاریخ این نقش حدود 245 میلادی به دستور شاپور تراشیده شده است. این نقش سه برابر اندازهٔ طبیعی است و از نظر دقت در جزئیات و ظریف کاری یکی از بهترین نقشهای دوره ی ساسانی است و مشخص است که از روی طبیعت ساخته شده زیرا حتی لباس والرین درست مطابق جامههای رومیهای آن زمان است.
نقش برجسته اردشیر بابکان و اهورا مزدا
نقش برجسته اهورامزدا و اردشیر بابکان اولین پادشاه ساسانی است که حلقه شهریاری را از اهورامزدا دریافت می کند و یکی از زیباترین و سالمترین نقشهای بازمانده از دورهٔ ساسانی است. این نقش در گوشهٔ شرقی محوطهٔ نقش رستم، بر سینهٔ صخرهای تراشیده شده که ۲ متر از سطح زمین، فاصله دارد .در این نقش، اردشیر بابکان در سوی چپ مجلس، سوار بر اسبی کندهکاری شده و روبهروی او اهورامزدا که او نیز سوار است و از نیمرخ نقش شده، قرار دارد. برای تاکید بر بزرگی و عظمت اهورامزدا و اردشیر، اندازهٔ اسبها بسیار کوچکتر از آنها و حالت طبیعی ساخته شده است.در زیر پای اسب اردشیر، پیکر اردوان پنجم آخرین شاه اشکانی نقش شده و نقش قرینهٔ آن، اهریمن است که در زیر پای اسب اهورامزدا به تصویر کشیده شده است و در واقع، زیر پاهای اسبان، پیکره های برزمین افتاده دشمنان شاه و اهورامزدا قرار دارند.
نقش برجسته بهرام دوم و درباریان
نقش برجسته بهرام دوم و درباریان که از سنگتراشیهای بسیار دیدنی و زنده دوره ساسانی است، در کنار نقش اهورامزدا و اردشیربابکان قرار دارد که بر روی یک سنگ نگارهٔ عیلامی کنده شده است. در وسط این نقش، بهرام دوم که بهصورت تمام قد ودست خود را بر روي شمشيرخود گذاشته ایستاده و رو به سمت چپ دارد، حجاری شده و سه نفر به حالت نیم تنه در پشت سر او و پنج نفر دیگر بازهم به حالت نیم تنه در جلوی روی بهرام به تصویر کشیده شدهاند که همه بهرام دوم را مینگرند و انگشت سبابهٔ دست راست را بهحالت احترام به سوی او دراز کردهاند. در سمت چپ، خانوادهٔ شاهنشاهی قرار دارد که نگاه بهرام بهسوی آنهاست و نفر نخست پس از وی، ملکهٔ بهرام دوم یعنی شاپور دختک است و پس از شهبانو، دو شاهزاده قرار دارند که هر دو بدون ریش و جوان هستند؛ شاهزادهای که کنار شهبانو است میتواند بهرام سوم باشد. نفر چهارم در سمت چپ، که نشان قیچی بر کلاه دارد، کرتیر است و آخرین نفر هم نرسی است که پس از بهرام سوم به تخت نشستد.
نقش برجسته نبرد شاپور دوم
نقش برجسته شاپور دوم در قسمت پایینی آرامگاه داریوش دوم در نقش رستم قرار گرفته ، که نمایانگر نبرد شاپور دوم می باشد سواری که تاج شاهنشاهی بر سر دارد را نشان میدهد که نیزه بلندی را در گردن دشمنی اسب سوار فرو کردهاست. از روی سرپوش دشمن و زیور آویخته به آن میتوان پی برد که او از خاندانی پادشاهی است. اسب او به نشانه تاثیر از ضربه اسب شاه، بر روی پاهای عقبی افتاده و سر رو به بالا دارد.
نبرد هرمز دوم و نقش نیمه تمام آذرنرسه
نقش برجسته هرمز دوم و نقش نمیه تمام آذر نرسه در زیر آرامگاه اردشیر یکم قرار گرفته است. در این نقش هرمز دوم که سوار بر اسب است، دشمن زرهپوش سوارکار را سرنگون کرده و نیزهٔ بلندی در شکمش فرو بردهاست. چهره و تاج شاهنشاه آسیب دیده اما قسمتی از تاج و برجستگی کرویشکل آن بهخوبی پیداست و محققان از روی سکه های کتیبه دار و ظروف دریافتند که این شخص هرمز دوم است.
نقش برجسته تاجگذاری نرسی
نقش برجسته آناهیتا و نرسی یکی از زیباترین نقوش بازمانده از دورهٔ ساسانی است که نرسی چگونگی تاجگذاری و سلطنت خود را نشان میدهد. در این نقش، نرسی تاجی بسیار شکیل بر سر دارد و دست چپش را دراز کرده و حلقهای را از آناهیتا، الهه آب و زیبایی گرفته است . نرسي فرزند شاپور يكم بود كه اول « شاه » مشرق ايران شد و پس از چندي در زمان برادر و برادرزاده اش (بهرام اول و بهرام دوم) فرمانرواي ارمنستان گشت.
نقش برجسته پیروزی بهرام دوم و سوم
نقش برجسته پیروزی بهرام دوم شامل دو سنگ تراشی بزرگ و بسیار آسیب دیده از دوره ساسانی است که در زیر آرامگاه داریوش بزرگ قرار گرفته است . هر دو حجاری، نبرد پادشاهان اسب سوار را نشان میدهد که دشمنان خود را نگونسار کردهاند.نقش بالایی ۷ متر درازا و سه متر ارتفاع دارد و در آن، نبرد پیروزمندانهٔ بهرام دوم با دشمنی که هویتش مشخص نیست را نشان دادهاست.
کعبه زرتشت
در محوطه نقش رستم، روبروي كوه بناي سنگي چهار گوش و پله داريست دقیقاً روبه روی آرامگاه داریوش دوم قرار دارد ،كه اصطلاحاً "كعبه زرتشت" نام گرفته است و از سوي ديگر چون شكل بنا مكعبي بود و سنگهاي سياهي كه در زمينه سفيد ديوارهاي آن نشانده شده، يادآور "سنگ سياه" كعبه مسلمانان بوده، آن را «كعبه زرتشت» خواندند. پيش از آن نام محلي «كرناي خانه»يا «نقاره خانه» بود، و از آغاز سده نوزدهم اروپائيان آن را ديده اند و بخاطر اينكه درونش از دود سياه شده بود، آنرا بناي ويژه پرستش آتش شمره اند،جنس مصالح این بنا از سنگ آهک سفید و بلندی آن حدوداً با پلههای سه گانه به ۱۴ متر میرسد و تنها یک ورودی دارد . بر بدنهٔ شمالی، جنوبی و خاوری این برج، سه کتیبه به سه زبان پهلوی ساسانی، پهلوی اشکانی و یونانی در دورهٔ ساسانیان نوشته شدهاست. که یکی به شاپور اول ساسانی و دیگری به موبد کرتیر تعلق دارند و چنانکه والتر هنینگ گفتهاست، این کتیبهها مهمترین سند تاریخی از دورهٔ ساسانی میباشند.
